Visie:

“Als je op de tocht naar Ithaka vertrekt, wens dat je weg heel lang mag zijn, vol avonturen, vol ervaringen”. (K. Kavafis 1863-1933)

Brief aan mijn zoon

Mijn zoon, je bent zeventien en je ontdekkingsreis is al begonnen. Wees een verantwoord mens, trots op je daden en bewust van je rechten en plichten. Tijdens je ontwikkelingsproces zal je het leven proberen te begrijpen en beschouwen. Je zal visies hebben, die jou persoonlijkheid zullen beïnvloeden en sterker maken en die uiteindelijk jou als een volwaardig mens zullen vormen. Je zal veel leren. Van klein en onbelangrijke tot groot en onmisbaar. Je zal normen en waarden leren die het leven interessant zullen maken. Je zal zelf ook waarden ontdekken die het leven een diepere betekenis zullen geven. Waarden, waar je je soms pas bewust van wordt als je ze mist.

Wat misten de oude Grieken vier duizend jaar geleden, dat ze op zoek gingen naar schoonheid? De schoonheid van een gebouw of van een sculptuur? Wat misten ze dat ze niet hadden? Sterker nog, wat missen wij, om nog steeds op zoek te gaan naar schoonheid? Wij lopen niet meer in toga’s en sandalen, wij hebben auto’s en televisies, wij hebben mp3spelers en MSN, wij zijn verzadigd van alles wat geld kan kopen en wij zijn nog steeds op zoek naar schoonheid. Hebben we niet genoeg aan Kallikratis, Michaelangelo, Da Vinci, Rembrant, Beethoven, Picasso, Rodin, Steven Spielberg en zoveel anderen?

Wat doet ons steeds weer zoeken naar deze typisch menselijke behoefte? Is schoonheid een eigenschap, een resultaat? Is het een begrip, of is het een ultieme rust, een innerlijke vrede? Of, wat Willem Kloos zei, “is het het leven zelf in zijn fijnste essence”? Voor iedereen kan het anders zijn. Sommigen zoeken deze betekenis in de natuur, anderen in de schepping van een menselijke creatieve geest. Deze schepping, een combinatie van verschillende activiteiten (denken, waarnemen, voelen en handelen) die tot een ontroerend resultaat leidt, heet kunst.

Wat wij niet zomaar met het verstand of met onze zintuigen kunnen begrijpen, wat wij niet zomaar kunnen zeggen of uitleggen, kan kunst bevattelijk maken. Je wordt door iemand anders geleid, om getuige te zijn van een andere nieuwe belevenis die je nog niet kunt bevatten. Het gaat niet alleen om het kijken naar een schilderij. Hoe een landschap of een portret is afgebeeld. Het gaat om het ‘leren kijken’. Hoe beelden helpen om het onbegrijpelijke toch grijpbaar te maken.

“Kunst is geen waarheid”, zei Picasso. “Kunst is een leugen die ons bewust maakt van de waarheid en ongetwijfeld hebben we zulke leugens nodig”. We weten niet of de modellen van Velasquez of van Vermeer er in de zeventiende eeuw precies zo uitzagen als ze zijn afgebeeld, maar de kunstenaars hebben ons overtuigd dat ze er zo uitzagen. De eerlijkheid en de kracht van hun vakmanschap hebben dit gedaan. Het is de kwaliteit van de kunstenaar om anderen te overtuigen dat zijn leugen waar is.

Als we het over andere beroepen hebben, die van loodgieter of elektricien bijvoorbeeld, willen wij overtuigd zijn van hun kennis en vakmanschap. Anders is ons huis niet meer veilig. Een kunstenaar moet ons ook kunnen overtuigen dat hij weet wat hij doet. Als hij een lichaam tekent zonder dat hij enige kennis van anatomie heeft, kan hij van alles zeggen, behalve dat hij kan tekenen. “Het werk van slechte kunstenaars is niet blijvend omdat het eigenlijk nooit heeft bestaan”, zei Auguste Rodin. Alleen talent hebben is niet voldoende. Kunstenaar zijn, is ook een serieus beroep dat vraagt om vaardigheid, discipline, scheppingsdrang en durf. Kunstenaars hebben ook een verantwoordelijkheid tegenover de maatschappij, want kunst is de reflectie van de tijd. Een kunstenaar is niet zijn tijd vooruit. Hij ís zijn tijd.

De kunstenaar zoekt bronnen in zijn omgeving, hij zoekt de innerlijke betekenissen van dingen en gebeurtenissen om te kunnen scheppen. Hij neemt deze indrukken op en probeert ze tot uitdrukking te brengen. Kunst is geen natuur, hoeveel een afbeelding ook op de natuur kan lijken. “Uiteindelijk kunnen we zeggen dat de kunst de natuur imiteert”, zei Matisse, “en als het kunstwerk rijp en sterk is, zal het op dezelfde manier ons kunnen ontroeren als de natuur”. Of wat Paul Klee zei: “de kunstenaar is mens en natuur, hij is een onderdeel van de natuur in de natuurlijke ruimte”.

Mijn zoon, ik vraag je niet om kunstenaar te worden, ik vraag je: wees open en laat de kunst je denkwijze beïnvloeden. Kunst moet je leren ‘inzien’. Deze bijzondere waarneming zal je leven ‘kleuren’ en jou ooit helpen om in een volmaakt evenwicht te balanceren. Want kunst kan je niet afzonderen. Kunst heeft te maken met het brood dat je eet, met de lucht die je ademt met de vrijheid die je gegund is. Kijk naar landen waar de kunst hoog ontwikkeld is, dat zijn welvarende landen, en kijk maar naar landen waar de kunst minder of helemaal niet ontwikkeld is. Het is niet toevallig dat hier het leven minder aangenaam is of er sprake kan zijn van dictaturen. Wees blij dat je in een land opgroeit waar de kunst niet alleen bestaat maar ook een hoog niveau heeft. Kunst ontwikkelt zichzelf niet. De ideeën van de mensen veranderen en ontwikkelen. Tegelijkertijd verandert ook de manier van het uitdrukken. Hoe individualistisch het werk ook kan zijn, kunstenaars nemen altijd deel aan de maatschappij en weerspiegelen de tijdgeest. Kunstenaars, met hun soms ‘overdreven’ gevoeligheid, proberen een ideale wereld te onthullen, waar creaties een bewust nieuw leven krijgen. Ze zijn voortdurend bezig om nieuwe vragen te creëren, terwijl wetenschappers altijd bezig zijn om antwoorden te vinden.

Ik wil niet dat je denkt dat kunstenaars ideale mensen zijn. De biografie en psychologie van de kunstenaar verklaren weinig van zijn werk. Het zijn ook niet de gevoelens of gedachten van de kunstenaar die ons van zijn werk doen houden. Waar wij eigenlijk van houden zijn de gemoedsbewegingen die door het kunstwerk in ons ontstaan.

Mijn zoon, wees niet bang dat kunst alleen in musea te vinden is. “Bovendien, moet het museum niet in eerste instantie een plek voor kunstenaars zijn maar een plek voor ideeën”, zei Rutger Wolfson, directeur van ‘De Vleeshal’ in Middelburg. Er is geen onderscheiding tussen hoge en lage cultuur. Beide nemen deel in de verschillende disciplines en ontwikkelingen van de culturele en maatschappelijke processen en beide leveren hun commentaar op een interactieve wijze. Dat je van een spannende film of een videoclip kan genieten of dat je van een mooie affiche op straat kan bewonderen, of dat je een bijzondere kledingstuk kan dragen, is ook kunst. Steeds meer hedendaagse kunstenaars zijn geïnteresseerd in mode, reclame, videoclips, nieuwe media, design - uitingen van de hedendaagse massacultuur. Kunst wordt beïnvloedt door de samenleving maar tegelijkertijd beïnvloedt het de samenleving.

Mijn zoon, mijn brief kan je misschien nog moeilijk volgen, maar ik ben er van overtuigd dat je mijn poging om mijn visie aan jou over te brengen, ooit zal begrijpen. Je kent mij en je kent mijn werk. Dat je soms mij vertelt, dat je de wolken als mijn schilderijen ziet, is een groot bewijs dat je mijn beeldende taal begrijpt. Als ik Picasso ook geloof, geeft je opmerking mij ook een grote voldoening en waardering. “Er zijn”, zei hij ooit, “schilders die de zon in een rode vlek veranderen, maar er zijn er ook die dankzij hun intelligentie en kunst een rode vlek in een zon veranderen”.

 

 

 

<<